irakli.akhvleda
New member
- Joined
- Feb 19, 2026
- Messages
- 6
- Thread Author
- #1
შესავალი
დაწერილი 1787 წელს, რატიფიცირებული 1788 წელს და ძალაში 1789 წლიდან, ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია მსოფლიოში ყველაზე ხანგრძლივი შემორჩენილი წერილობითი მთავრობის ქარტიაა. მისი პირველი სამი სიტყვა - „ჩვენ, ხალხი“ - ადასტურებს, რომ ამერიკის შეერთებული შტატების მთავრობა არსებობს თავისი მოქალაქეების სამსახურში. ხალხის უზენაესობა არჩეული წარმომადგენლების მეშვეობით აღიარებულია პირველ მუხლში, რომელიც ქმნის კონგრესს, რომელიც შედგება სენატისა და წარმომადგენელთა პალატისგან. კონსტიტუციის დასაწყისში კონგრესის პოზიცია ადასტურებს მის სტატუსს, როგორც ფედერალური მთავრობის „პირველი შტოს“.
კონსტიტუცია კონგრესს აკისრებს აღმასრულებელი და სასამართლო შტოების ორგანიზების, შემოსავლების მოზიდვის, ომის გამოცხადებისა და ამ უფლებამოსილებების განსახორციელებლად საჭირო ყველა კანონის მიღების პასუხისმგებლობას. პრეზიდენტს უფლება აქვს ვეტო დაადოს კონკრეტულ საკანონმდებლო აქტებს, მაგრამ კონგრესს აქვს უფლებამოსილება, ორივე პალატის ორი მესამედის უმრავლესობით გადალახოს პრეზიდენტის ვეტო. კონსტიტუცია ასევე ითვალისწინებს, რომ სენატი კონსულტაციას უწევს და თანხმობას აძლევს აღმასრულებელი და სასამართლო ხელისუფლების ძირითად დანიშვნებსა და ხელშეკრულებების რატიფიცირების დამტკიცებაზე.
ორ საუკუნეზე მეტი ხნის განმავლობაში კონსტიტუცია ძალაში რჩება, რადგან მისმა შემქმნელებმა წარმატებით გამიჯნეს და დააბალანსეს სამთავრობო უფლებამოსილებები, რათა დაეცვათ უმრავლესობის მმართველობისა და უმცირესობის უფლებების, თავისუფლებისა და თანასწორობის, ასევე ფედერალური და შტატების მთავრობების ინტერესები. კონსტიტუცია, რომელიც უფრო ეროვნული პრინციპების ლაკონურ ჩამონათვალს წარმოადგენს, ვიდრე სამთავრობო საქმიანობის დეტალურ გეგმას, განვითარდა თანამედროვე საზოგადოების ცვალებადი საჭიროებების დასაკმაყოფილებლად, რომელიც რადიკალურად განსხვავდება მეთვრამეტე საუკუნის სამყაროსგან, რომელშიც მისი შემქმნელები ცხოვრობდნენ. დღემდე, კონსტიტუციაში 27-ჯერ შევიდა ცვლილება, ბოლოს 1992 წელს. პირველი ათი შესწორება წარმოადგენს უფლებათა ბილს.
ნაწილი პირველი
საკანონმდებლო ხელისუფლება
მუხლი 1
აქ მინიჭებული ყველა საკანონმდებლო უფლებამოსილება გადაეცემა შეერთებული შტატების კონგრესს, რომელიც შედგება სენატისა და წარმომადგენელთა პალატისგან.
მუხლი 2
United States House of Representatives-ის წევრებს ირჩევენ შტატების მოქალაქეები ყოველ 2 წელიწადში ერთხელ. ხმის მიცემა შეუძლიათ იმ ადამიანებს, ვისაც უფლება აქვს მონაწილეობა მიიღოს თავისი შტატის საკანონმდებლო ორგანოს არჩევნებში.
ადამიანი შეიძლება გახდეს წარმომადგენელი მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ:
არის მინიმუმ 25 წლის
7 წელი მაინც არის აშშ-ის მოქალაქე
არჩევის დროს ცხოვრობს იმ შტატში, სადაც ირჩევენ
წარმომადგენლების რაოდენობა თითოეულ შტატში დამოკიდებულია მოსახლეობის რაოდენობაზე. ამის დასადგენად ტარდება მოსახლეობის აღწერა. პირველი აღწერა უნდა ჩატარებულიყო კონგრესის დაწყებიდან 3 წლის განმავლობაში, ხოლო შემდეგ — ყოველ 10 წელიწადში ერთხელ.
წესის მიხედვით, წარმომადგენლების რაოდენობა არ უნდა იყოს ერთზე მეტი ყოველ 30,000 ადამიანზე, მაგრამ ყველა შტატს მაინც უნდა ჰყავდეს მინიმუმ ერთი წარმომადგენელი.
პირველ პერიოდში წარმომადგენლების რაოდენობა შტატებში ასე განაწილდა:
ნიუ ჰემფშირი – 3, მასაჩუსეტსი – 8, როდ აილენდი – 1, კონექტიკუტი – 5, ნიუ იორკი – 6, ნიუ ჯერსი – 4, პენსილვანია – 8, დელავერი – 1, მერილენდი – 6, ვირჯინია – 10, ჩრდილოეთ კაროლინა – 5, სამხრეთ კაროლინა – 5, ჯორჯია – 3.
თუ რომელიმე შტატში წარმომადგენლის ადგილი ვაკანტური გახდება, შტატის აღმასრულებელი ხელისუფლება ნიშნავს არჩევნებს ამ ადგილის შესავსებად.
პალატა თავად ირჩევს თავის სპიკერს და სხვა თანამდებობის პირებს, და მხოლოდ მას აქვს უფლება დაიწყოს იმპიჩმენტი მაღალჩინოსნების წინააღმდეგ.
მუხლი 3
სენატი:
ყველა შტატი ირჩევს 2 სენატორს, ვადა – 6 წელი. თითო სენატორს ერთი ხმა აქვს
პირველი არჩევნები:
სენატორები იყოფიან 3 ჯგუფად: პირველი ჯგუფი – ვადა 2 წლის შემდეგ მორჩება, მეორე ჯგუფი – 4 წლის შემდეგ, მესამე ჯგუფი – 6 წლის შემდეგ. ასე, ყოველ 2 წელიწადში სენატორების მესამედი იყრება
ვაკანსიები:
თუ სენატორი გადადგა ან ადგილი თავისუფლდება, შტატის გუბერნატორს შეუძლია დროებითი დანიშვნა, სანამ საკანონმდებლო ორგანო არჩეულს დაამტკიცებს
მიზანშეწონილობის კრიტერიუმი:
ასაკი ≥ 30 წელი, აშშ-ის მოქალაქეობა ≥ 9 წელი, უნდა იყოს იმ შტატის მკვიდრი, რომლისთვისაც აირჩევა
ვიცე-პრეზიდენტი:
სენატის პრეზიდენტია, მაგრამ ხმის უფლება მხოლოდ თანაბარ დაპირისპირებაში აქვს
სხვა თანამდებობები:
სენატი ირჩევს სხვა ლიდერებს, დროებით პრეზიდენტს, თუ ვიცე-პრეზიდენტი არ არის ან პრეზიდენტს ართმევს უფლებას
იმპიჩმენტი:
სენატს შეუძლია განიხილოს იმპიჩმენტი, ფიცის დადება სავალდებულოა, პრეზიდენტის იმპიჩმენტში ხელმძღვანელობს უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარე. გამამტყუნებელი გადაწყვეტილება მიიღება მხოლოდ, თუ სენატორების 2/3 დაეთანხმება
შედეგები:
იმპიჩმენტი არ ნიშნავს ავტომატურად თანამდებობიდან გადაყენებას. მსჯავრდებული შეიძლება სხვა სამართლებრივ პასუხისმგებლობას დაექვემდებაროს
მუხლი 4
სენატორებისა და წარმომადგენლების არჩევნების ჩატარების დროს, ადგილსა და წესს თითოეულ შტატში განსაზღვრავს მისი საკანონმდებლო ორგანო; თუმცა, კონგრესს შეუძლია კანონით ნებისმიერ დროს მიიღოს ან შეცვალოს ასეთი დებულებები, გარდა სენატორების არჩევის ადგილებისა.
კონგრესი წელიწადში ერთხელ მაინც იკრიბება და ასეთი შეხვედრა დეკემბრის პირველ ორშაბათს გაიმართება, თუ კანონით სხვა დღეს არ დანიშნავენ.
მუხლი 5
საბჭოს პალატა წყვეტს, როგორ გამოირჩევა არჩევნების, ანგარიშის და კვალიფიკაციის საკითხებში. ნაკლები წევრები შეიძლება გადადონ სხდომა ან აიძულონ წევრები არ დასწრონ, პალატის წესებით და სანქციებით
პალატა ადგენს თავის საქმიანობის წესებს, დასაჯოს წესრიგის დარღვევისთვის და, სენატორების 2/3 თანხმობით, გარიცხოს წევრი
პალატა იწერს საქმიანობის ჟურნალს და პერიოდულად აქვეყნებს მას, გარდა საიდუმლო ნაწილისა. ორივე პალატის წევრების „კი“ და „არა“, ერთი მეხუთედი დამსწრეთა მოთხოვნით, უნდა ჩაიწეროს ჟურნალში
სხვა სესიების დროს, არცერთი პალატა, მეორის თანხმობის გარეშე, ვერ გადადის სხდომას სამზე მეტი ხნით ან ვერ მიდის სხვა ადგილას, გარდა იმ ადგილას, სადაც ორივე პალატა იმყოფება
მუხლი 6
სენატორები და წარმომადგენლები იღებენ ანაზღაურებას, რომელიც კანონით განისაზღვრება და გადახდება შეერთებული შტატების ხაზინიდან. ისინი დაცული არიან დაპატიმრებისგან სესიებზე დასწრების, იქედან წასვლისა და დაბრუნების დროს, გარდა ღალატის, მძიმე დანაშაულისა ან წესრიგის დარღვევის
არცერთი სენატორი ან წარმომადგენელი ვერ დაინიშნება ფედერალურ სამოქალაქო თანამდებობაზე იმ ვადის განმავლობაში, რომლისთვისაც აირჩიეს ან რომლის ანაზღაურებაც ამ ვადის დროს გაიზრდება. ვინც ფედერალურ თანამდებობას იკავებს, ვერ იქნება პალატის წევრი მისი უფლებამოსილების პერიოდში
მუხლი 7
შემოსავლების გაზრდის კანონპროექტები უნდა წარედგინონ წარმომადგენელთა პალატაში, სენატს შეუძლია შესწორებები შესთავაზოს ან დაუჭიროს მხარი სხვა კანონპროექტებზე
კანონპროექტი, მიღების შემდეგ, პრეზიდენტს ეძლევა. თუ პრეზიდენტი აწერს ხელს, ის ხდება კანონი. თუ პრეზიდენტი უარს ამბობს, უკან უბრუნებს პალატას შენიშვნებით. პალატა განიხილავს, ჩაწერს ჟურნალში და ხელახლა უყრის კენჭს. თუ ორი მესამედი სენატორებისა და წარმომადგენლების თანხმდება, პროექტი გადადის მეორე პალატაში, სადაც იგივე პროცესი ხდება. ორი მესამდის თანხმობით იქცევა კანონად
თუ პრეზიდენტი არ დააბრუნებს კანონპროექტს 10 დღეში (კვირის დღეების გარდა), იგი ავტომატურად ხდება კანონი, თუ კონგრესი არ არის თავის სესიაში გადადებული
ბრძანებულებები, რეზოლუციები ან კენჭისყრები, რომლებსაც სენატისა და წარმომადგენელთა პალატის თანხმობა სჭირდება, პრეზიდენტმა უნდა დაამტკიცოს ან უარყოს. თუ უარყოფილი, კვლავ უნდა დამტკიცდეს ორივე პალატას ორი მესამედის მიერ კანონპროექტის წესებისა და შეზღუდვების შესაბამისად
მუხლი 8
კონგრესს აქვს ბევრი მნიშვნელოვანი უფლება:
დაწესოს და აკრიფოს გადასახადები, რათა დაფაროს ვალები, უზრუნველყოს დაცვა და კეთილდღეობა; ყველა გადასახადი უნდა იყოს ერთნაირი მთელ ქვეყანაზე
ისესხოს ფული აშშ-ის სახელით
დაარეგულიროს ვაჭრობა უცხო ქვეყნებთან, შტატებს შორის და ინდიელ ტომებთან
დადგინოს ერთიანი წესები ნატურალიზაციისა და გაკოტრების საკითხში
მოჭრას ფული, დარეგულიროს მისი ღირებულება, დაადგინოს წონისა და ზომის სტანდარტები
დასაჯოს ფულის გაყალბება
შექმნას ფოსტის ოფისები და გზები
მხარი დაუჭიროს მეცნიერებისა და ხელოვნების განვითარებას ავტორებისა და გამომგონებლებისთვის ექსკლუზიური უფლების მიცემით
დააარსოს დაბალი დონის სასამართლოები უზენაესი სასამართლოს ქვეშ
განსაზღვროს და დასაჯოს მეკობრობა, დანაშაული ღია ზღვაში და საერთაშორისო სამართლის დარღვევები
გამოაცხადოს ომი, დაამტკიცოს წესები საბრძოლო სიგნალებისა და მოქმედებების შესახებ ხმელეთსა და წყალში
შექმნას და შეინარჩუნოს არმია, ფლოტი, სამხედრო ძალების მმართველობისა და რეგულირების წესები; ხარჯების გამოყოფა არ უნდა იყოს ორ წელზე მეტი
გამოძახოს მილიცია კავშირის კანონის აღსასრულებლად, აჯანყებების ჩასახშობად და შემოსევების მოსაგვარებლად; ორგანიზება, შეიარაღება, დისციპლინა და შტატების ოფიცრების დანიშვნის კონტროლი
ექსკლუზიური კანონმდებლობა ყველა ფედერალურ ოლქზე (შენიშნული 10 კვ.მ-მდე) და სხვა შეერთებული შტატების საკუთრებაში არსებული ტერიტორიების მართვისთვის, ციხეებისა და საწყობების აშენებისთვის
მიიღოს ყველა სხვა კანონი, რომელიც საჭიროა ზემოთ ჩამოთვლილი უფლებების შესრულებისთვის ან აშშ-ის მთავრობის სხვა დეპარტამენტებისა და თანამდებობის პირებისთვის
თუ გინდა, შემიძლია ამ მუხლის კიდევ უფრო მოკლე “სუპერ მარტივად” ვერსია გავაკეთო, სულ 3-4 წინადადებაში. გინდა ასე გავაკეთო?
მუხლი 9
კონგრესს არ შეუძლია აიკრძალოს ადამიანების იმპორტი შტატებიდან 1808 წლამდე, მაგრამ შეიძლება დააწესოს გადასახადი, მაქსიმუმ 10 დოლარი თითო პირისთვის
ჰაბეას კორპუსის უფლება (დაპატიმრების დაცვის პრივილეგია) შეჩერდება მხოლოდ აჯანყების ან შემოჭრის შემთხვევაში
კანონპროექტი ან ფაქტობრივი კანონი, რომელიც შეზღუდავს ფულის მიღებას ან შებოჭვას, დაუშვებელი იქნება
პირდაპირი გადასახადები უნდა იყოს პროპორციული აღწერის მიხედვით; არცერთი გადასახადი არ დაწესდება ექსპორტზე
ვაჭრობის ან შემოსავლების რეგულაციები არ უნდა ანიჭებდეს უპირატესობას ერთი შტატის პორტებს მეორესთან შედარებით
ხაზინიდან ფული მხოლოდ კანონით გათვალისწინებული ასიგნებების შემთხვევაში შეიძლება იქნეს აღებული; სახელმწიფო შემოსავლები და ხარჯები რეგულარულად უნდა გამოაქვეყნონ
შეერთებული შტატები არ აძლევს სათანადო ტიტულებს; არც ერთი პირი, რომელსაც აქვს ფედერალური თანამდებობა, ვერ მიიღებს საჩუქარს, ანაზღაურებას ან ტიტულს უცხო მეფისგან, პრინცისგან ან სახელმწიფოსგან კონგრესის თანხმობის გარეშე
მუხლი 10
შტატებს არ შეუძლიათ ხელშეკრულებების, ალიანსების ან კონფედერაციების შედგენა; საფირმო წერილების გაცემ, ფულის მოჭრა, საკრედიტო თამასუქების გამოშვება ან ოქროს/ვერცხლის გარდა ფულის გამოყენება ვალების დასაფარად
შტატებმა არ უნდა მიიღონ ex post facto კანონები, კონტრაქტების შეზღუდვა ან კეთილშობილების ტიტულები
კონგრესის თანხმობის გარეშე, შტატებს არ შეუძლიათ გადასახადების დაწესება იმპორტზე ან ექსპორტზე, გარდა აუცილებელი შემთხვევებისა ინსპექტირებისთვის; ასეთი შემოსავალი მიდის აშშ-ის ხაზინაში და კონგრესი აკონტროლებს
შტატებს არ აქვთ უფლება, კონგრესის თანხმობის გარეშე, დააწესონ ტონაჟის გადასახადი, შეინარჩუნონ ჯარები ან სამხედრო გემები მშვიდობიანობის დროს, დადონ შეთანხმება სხვა შტატთან ან უცხო სახელმწიფოსთან, ან ჩაერთონ ომში, თუ არ არის რეალური შეჭრა ან გადაუდებელი საფრთხე
ნაწილი მეორე
აღმასრულებელი ხელისუფლება
მუხლი 1
აღმასრულებელი ხელისუფლება აშშ-ში პრეზიდენტს ენიჭება. ვადა – 4 წელი, ვიცე-პრეზიდენტთან ერთად არჩეულს.
თითოეული შტატი ადგენს ამომრჩეველთა რაოდენობას, რაც უდრის სენატორებისა და წარმომადგენლების მთლიანი რაოდენობას. სენატორები, წარმომადგენლები ან ფედერალური თანამდებობის პირები ვერ იქნებიან ამომრჩევლები.
ამომრჩევლები ხმას ორ პირს აძლევენ (ერთი მაინც არა მათი შტატიდან). ყველაზე მეტი ხმების მქონე პირი ხდება პრეზიდენტი. თუ არ არის უმრავლესობა, წარმომადგენელთა პალატა ირჩევს პრეზიდენტს, შტატების ერთ ხმით თითო შტატიდან, აუცილებელია შტატების უმრავლესობა.
ვიცე-პრეზიდენტი ხდება ამომრჩეველთა ხმების ყველაზე მეტი რაოდენობის მქონე მეორე პირი. თუ თანაბარი შედეგია, სენატი ირჩევს ვიცე-პრეზიდენტს.
კონგრესს შეუძლია განსაზღვროს ამომრჩევლების არჩევის დრო, რომელიც ერთნაირი იქნება მთელ ქვეყანაში.
პრეზიდენტი უნდა იყოს დაბადებით ან მოქალაქეობით ამერიკელი, ≥ 35 წლის და აშშ-ში 14 წელი მცხოვრები.
პრეზიდენტის გადაყენების, გარდაცვალების, გადადგომის ან შეუძლებლობის შემთხვევაში, უფლებამოსილება გადავა ვიცე-პრეზიდენტზე. კონგრესმა შეიძლება კანონით განსაზღვროს, ვინ ჩაიბარებს მოვალეობებს დროებით.
პრეზიდენტს გადახდა აქვს, რომელიც ვადის განმავლობაში არ შეიცვლება და სხვა ანაზღაურება არ შეუძლია.
სანამ სათანადოდ დაინიშნება, პრეზიდენტი დებს ფიცს: ერთგულად შევასრულებ პრეზიდენტის მოვალეობებს, დავიცავ კონსტიტუციას.
მუხლი 2
პრეზიდენტი არის შეერთებული შტატების არმიის, საზღვაო ძალებისა და შტატების მილიციის მეთაური, როცა ისინი ფედერალურ სამსახურში არიან.
შეუძლია ითხოვოს წერილობითი მოსაზრება აღმასრულებელი დეპარტამენტების ხელმძღვანელებისგან.
აქვს უფლება მისცეს შეღავათები და შეწყალება, გარდა იმპიჩმენტის შემთხვევისა.
სენატის რჩევით და თანხმობით დადებს ხელშეკრულებებს და ნიშნავს ელჩებს, მინისტრებს, უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეებს და სხვა ფედერალურ თანამდებობის პირებს.
შეუძლია სენატის შესვენების დროს შეავსოს წარმოქმნილი ვაკანსიები დროებით.
მუხლი 3
პრეზიდენტი პერიოდულად აცნობებს კონგრესს კავშირის მდგომარეობას და წარუდგენს რეკომენდაციებს.
საგანგებო შემთხვევაში შეუძლია მოიწვიოს კონგრესის ერთი ან ორივე პალატა, ან გადაწყვიტოს შესვენების დრო.
იღებს ელჩებს და სხვა სახელმწიფო მინისტრებს, ზრუნავს კანონების შესრულებაზე და დანიშნავს ფედერალური თანამდებობის პირებს.
მუხლი 4
პრეზიდენტი, ვიცე-პრეზიდენტი და სამოქალაქო ფედერალური პირები შეიძლება შეიცვალონ/გადასახდელნი იყვნენ თანამდებობიდან იმპიჩმენტის შემდეგ, თუ ისინი დამნაშავედ ცნიან ღალატში, მექრთამეობაში, მძიმე დანაშაულში ან მცირე დანაშაულში.
ნაწილი მესამე
სასამართლო ხელისუფლება
მუხლი 1
აშშ-ს სასამართლო ხელისუფლება მიენიჭება ერთ უზენაეს სასამართლოს და ქვედა სასამართლოებს, რომელსაც კონგრესი დაადგენს.
მოსამართლეები თავიანთ ვადას ასრულებენ კარგი ქცევის პირობებში და იღებენ ანაზღაურებას, რომელიც ვადის განმავლობაში არ შემცირდება.
მუხლი 2
სასამართლო ხელისუფლება ვრცელდება ყველა საქმეზე, რომელიც უკავშირდება კონსტიტუციას, ფედერალურ კანონებს, ხელშეკრულებებს, ელჩებს, მინისტრებს, კონსულებს, საზღვაო სამართალს, ფედერალურ დავებს შტატებს შორის, მოქალაქეებს შორის სხვადასხვა შტატიდან ან უცხო სახელმწიფოებიდან.
ელჩებისა და სახელმწიფოს საქმეებში უზენაეს სასამართლოს თავდაპირველი იურისდიქცია აქვს; დანარჩენ საქმეებში – სააპელაციო.
ყველა დანაშაულის სასამართლო პროცესი, გარდა იმპიჩმენტის, უნდა ჩატარდეს ნაფიც მსაჯულთა მიერ და იქ, სადაც დანაშაული მოხდა; თუ შტატის ტერიტორიაზე არაა, კონგრესი ადგენს ადგილს.
მუხლი 3
ღალატი ნიშნავს ომის დაწყებას აშშ-ის წინააღმდეგ ან მტრების მხარდაჭერას.
ღალატში დამნაშავეს ვერ დასჯიან, თუ არაა ორი მოწმის ჩვენება ან აღიარება სასამართლოში.
კონგრესს შეუძლია განსაზღვროს ღალატის სასჯელი, მაგრამ არა სისხლის გახრწნა ან ქონების კონფისკაცია, გარდა მსხვერპლის სიცოცხლის პერიოდში.
ნაწილი მეოთხე
შტატების უფლებამოსილებები და შეზღუდვები
მუხლი 1
თითოეულ შტატს უნდა სანდოს სხვა შტატების საჯარო აქტები, ჩანაწერები და სასამართლო პროცედურები.
კონგრესს შეუძლია კანონით ადგინოს, როგორ დამტკიცდება და აღიარება ასეთი აქტები.
მუხლი 2
შტატების მოქალაქეებს ყველა პრივილეგია და იმუნიტეტი ენიჭებათ სხვა შტატებში.
თუ პირი დაიჭერენ ღალატში, მძიმე დანაშაულში ან სხვა დანაშაულში და გაიქცევა, მას უნდა გადმოსცენ დანაშაულის შტატში.
სამუშაოსგან გაქცეული პირი არ უნდა გათავისუფლდეს, უნდა გადაეცეს შესაბამისი შტატის მოთხოვნით.
მუხლი 3
კონგრესს შეუძლია ახალი შტატების მიღება კავშირში.
ახალი შტატი ვერ შეიქმნება სხვა შტატების ტერიტორიიდან ან ორი შტატის გაერთიანებით, თუ არ არის თანხმობა კონგრესისა და შესაბამისი შტატების.
კონგრესს აქვს ძალა განკარგოს აშშ-ის ტერიტორიები და ქონება; კონსტიტუცია არ უნდა დააზიანოს ფედერალურ ან შტატების პრეტენზიებს.
მუხლი 4
ყველა შტატი უზრუნველყოფილია რესპუბლიკური მმართველობით.
ფედერალური მთავრობა იცავს შტატებს შემოჭრისგან ან ოჯახში ძალადობის შემთხვევაში, საკანონმდებლო ან აღმასრულებელი ორგანოს გამოყენებით.
ნაწილი მეხუთე
შესწორებების შეტანის პროცესი
მუხლი
კონგრესი ან რამდენიმე შტატის საკანონმდებლო ორგანო შეიძლება წინადადებები შესწორებებისთვის წარუდგინოს კონსტიტუციას.
შესწორებები ძალაში იქნება, როცა მას დაამტკიცებს შტატების სამი მეოთხედი, კონგრესის მიერ განსაზღვრული წესით.
1788 წლამდე მიღებული პირველი მუხლის ზოგიერთი პუნქტი და სენატში შტატების თანაბარი ხმა არ უნდა დაზარალდეს.
ნაწილი მეექვსე
უზენაესობის პუნქტი, ვალები, ფიცი
მუხლი
კონსტიტუციის მიღებამდე დადებული ვალდებულებები და ვალები რჩება ძალაში.
კონსტიტუცია, ფედერალური კანონები და ფედერალური ხელშეკრულებები არის უზენაესი კანონი, რომელსაც ყველა შტატის მოსამართლე უნდა დაექვემდებაროს.
სენატორები, წარმომადგენლები, შტატების საკანონმდებლო ორგანოს წევრები, აღმასრულებელი და სასამართლო პირები ფიცს დებენ კონსტიტუციის დაცვაზე.
რელიგიური ტესტი არ უნდა სჭირდებოდეს ვინმეს კვალიფიკაციისთვის ფედერალურ თანამდებობაზე.
ნაწილი მეშვიდე
რატიფიკაცია
მუხლი
კონსტიტუცია ძალაში შევა, როცა ცხრა შტატი მას რატიფიცირებას მოახდენს.
ეს პროცესი დასრულდა 1787 წლის 17 სექტემბერს.
მუხლი ასევე აღწერს წესით ხელმოწერილებს თითოეული შტატიდან, მათ შორის ჯორჯ ვაშინგტონს პრეზიდენტად, შტატების წარმომადგენლებს და მდივანს.
Essentially, ეს მუხლი აცხადებს რატიფიკაციის პირობებს და ოფიციალურ დამადასტურებელ ხელმოწერებს.
დადასტურებულია
გუბერნატორი / Giorgi Dotia
კურატორი სტეიტი / Montana IX
დაწერილი 1787 წელს, რატიფიცირებული 1788 წელს და ძალაში 1789 წლიდან, ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია მსოფლიოში ყველაზე ხანგრძლივი შემორჩენილი წერილობითი მთავრობის ქარტიაა. მისი პირველი სამი სიტყვა - „ჩვენ, ხალხი“ - ადასტურებს, რომ ამერიკის შეერთებული შტატების მთავრობა არსებობს თავისი მოქალაქეების სამსახურში. ხალხის უზენაესობა არჩეული წარმომადგენლების მეშვეობით აღიარებულია პირველ მუხლში, რომელიც ქმნის კონგრესს, რომელიც შედგება სენატისა და წარმომადგენელთა პალატისგან. კონსტიტუციის დასაწყისში კონგრესის პოზიცია ადასტურებს მის სტატუსს, როგორც ფედერალური მთავრობის „პირველი შტოს“.
კონსტიტუცია კონგრესს აკისრებს აღმასრულებელი და სასამართლო შტოების ორგანიზების, შემოსავლების მოზიდვის, ომის გამოცხადებისა და ამ უფლებამოსილებების განსახორციელებლად საჭირო ყველა კანონის მიღების პასუხისმგებლობას. პრეზიდენტს უფლება აქვს ვეტო დაადოს კონკრეტულ საკანონმდებლო აქტებს, მაგრამ კონგრესს აქვს უფლებამოსილება, ორივე პალატის ორი მესამედის უმრავლესობით გადალახოს პრეზიდენტის ვეტო. კონსტიტუცია ასევე ითვალისწინებს, რომ სენატი კონსულტაციას უწევს და თანხმობას აძლევს აღმასრულებელი და სასამართლო ხელისუფლების ძირითად დანიშვნებსა და ხელშეკრულებების რატიფიცირების დამტკიცებაზე.
ორ საუკუნეზე მეტი ხნის განმავლობაში კონსტიტუცია ძალაში რჩება, რადგან მისმა შემქმნელებმა წარმატებით გამიჯნეს და დააბალანსეს სამთავრობო უფლებამოსილებები, რათა დაეცვათ უმრავლესობის მმართველობისა და უმცირესობის უფლებების, თავისუფლებისა და თანასწორობის, ასევე ფედერალური და შტატების მთავრობების ინტერესები. კონსტიტუცია, რომელიც უფრო ეროვნული პრინციპების ლაკონურ ჩამონათვალს წარმოადგენს, ვიდრე სამთავრობო საქმიანობის დეტალურ გეგმას, განვითარდა თანამედროვე საზოგადოების ცვალებადი საჭიროებების დასაკმაყოფილებლად, რომელიც რადიკალურად განსხვავდება მეთვრამეტე საუკუნის სამყაროსგან, რომელშიც მისი შემქმნელები ცხოვრობდნენ. დღემდე, კონსტიტუციაში 27-ჯერ შევიდა ცვლილება, ბოლოს 1992 წელს. პირველი ათი შესწორება წარმოადგენს უფლებათა ბილს.
ნაწილი პირველი
საკანონმდებლო ხელისუფლება
მუხლი 1
აქ მინიჭებული ყველა საკანონმდებლო უფლებამოსილება გადაეცემა შეერთებული შტატების კონგრესს, რომელიც შედგება სენატისა და წარმომადგენელთა პალატისგან.
მუხლი 2
United States House of Representatives-ის წევრებს ირჩევენ შტატების მოქალაქეები ყოველ 2 წელიწადში ერთხელ. ხმის მიცემა შეუძლიათ იმ ადამიანებს, ვისაც უფლება აქვს მონაწილეობა მიიღოს თავისი შტატის საკანონმდებლო ორგანოს არჩევნებში.
ადამიანი შეიძლება გახდეს წარმომადგენელი მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ:
არის მინიმუმ 25 წლის
7 წელი მაინც არის აშშ-ის მოქალაქე
არჩევის დროს ცხოვრობს იმ შტატში, სადაც ირჩევენ
წარმომადგენლების რაოდენობა თითოეულ შტატში დამოკიდებულია მოსახლეობის რაოდენობაზე. ამის დასადგენად ტარდება მოსახლეობის აღწერა. პირველი აღწერა უნდა ჩატარებულიყო კონგრესის დაწყებიდან 3 წლის განმავლობაში, ხოლო შემდეგ — ყოველ 10 წელიწადში ერთხელ.
წესის მიხედვით, წარმომადგენლების რაოდენობა არ უნდა იყოს ერთზე მეტი ყოველ 30,000 ადამიანზე, მაგრამ ყველა შტატს მაინც უნდა ჰყავდეს მინიმუმ ერთი წარმომადგენელი.
პირველ პერიოდში წარმომადგენლების რაოდენობა შტატებში ასე განაწილდა:
ნიუ ჰემფშირი – 3, მასაჩუსეტსი – 8, როდ აილენდი – 1, კონექტიკუტი – 5, ნიუ იორკი – 6, ნიუ ჯერსი – 4, პენსილვანია – 8, დელავერი – 1, მერილენდი – 6, ვირჯინია – 10, ჩრდილოეთ კაროლინა – 5, სამხრეთ კაროლინა – 5, ჯორჯია – 3.
თუ რომელიმე შტატში წარმომადგენლის ადგილი ვაკანტური გახდება, შტატის აღმასრულებელი ხელისუფლება ნიშნავს არჩევნებს ამ ადგილის შესავსებად.
პალატა თავად ირჩევს თავის სპიკერს და სხვა თანამდებობის პირებს, და მხოლოდ მას აქვს უფლება დაიწყოს იმპიჩმენტი მაღალჩინოსნების წინააღმდეგ.
მუხლი 3
სენატი:
ყველა შტატი ირჩევს 2 სენატორს, ვადა – 6 წელი. თითო სენატორს ერთი ხმა აქვს
პირველი არჩევნები:
სენატორები იყოფიან 3 ჯგუფად: პირველი ჯგუფი – ვადა 2 წლის შემდეგ მორჩება, მეორე ჯგუფი – 4 წლის შემდეგ, მესამე ჯგუფი – 6 წლის შემდეგ. ასე, ყოველ 2 წელიწადში სენატორების მესამედი იყრება
ვაკანსიები:
თუ სენატორი გადადგა ან ადგილი თავისუფლდება, შტატის გუბერნატორს შეუძლია დროებითი დანიშვნა, სანამ საკანონმდებლო ორგანო არჩეულს დაამტკიცებს
მიზანშეწონილობის კრიტერიუმი:
ასაკი ≥ 30 წელი, აშშ-ის მოქალაქეობა ≥ 9 წელი, უნდა იყოს იმ შტატის მკვიდრი, რომლისთვისაც აირჩევა
ვიცე-პრეზიდენტი:
სენატის პრეზიდენტია, მაგრამ ხმის უფლება მხოლოდ თანაბარ დაპირისპირებაში აქვს
სხვა თანამდებობები:
სენატი ირჩევს სხვა ლიდერებს, დროებით პრეზიდენტს, თუ ვიცე-პრეზიდენტი არ არის ან პრეზიდენტს ართმევს უფლებას
იმპიჩმენტი:
სენატს შეუძლია განიხილოს იმპიჩმენტი, ფიცის დადება სავალდებულოა, პრეზიდენტის იმპიჩმენტში ხელმძღვანელობს უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარე. გამამტყუნებელი გადაწყვეტილება მიიღება მხოლოდ, თუ სენატორების 2/3 დაეთანხმება
შედეგები:
იმპიჩმენტი არ ნიშნავს ავტომატურად თანამდებობიდან გადაყენებას. მსჯავრდებული შეიძლება სხვა სამართლებრივ პასუხისმგებლობას დაექვემდებაროს
მუხლი 4
სენატორებისა და წარმომადგენლების არჩევნების ჩატარების დროს, ადგილსა და წესს თითოეულ შტატში განსაზღვრავს მისი საკანონმდებლო ორგანო; თუმცა, კონგრესს შეუძლია კანონით ნებისმიერ დროს მიიღოს ან შეცვალოს ასეთი დებულებები, გარდა სენატორების არჩევის ადგილებისა.
კონგრესი წელიწადში ერთხელ მაინც იკრიბება და ასეთი შეხვედრა დეკემბრის პირველ ორშაბათს გაიმართება, თუ კანონით სხვა დღეს არ დანიშნავენ.
მუხლი 5
საბჭოს პალატა წყვეტს, როგორ გამოირჩევა არჩევნების, ანგარიშის და კვალიფიკაციის საკითხებში. ნაკლები წევრები შეიძლება გადადონ სხდომა ან აიძულონ წევრები არ დასწრონ, პალატის წესებით და სანქციებით
პალატა ადგენს თავის საქმიანობის წესებს, დასაჯოს წესრიგის დარღვევისთვის და, სენატორების 2/3 თანხმობით, გარიცხოს წევრი
პალატა იწერს საქმიანობის ჟურნალს და პერიოდულად აქვეყნებს მას, გარდა საიდუმლო ნაწილისა. ორივე პალატის წევრების „კი“ და „არა“, ერთი მეხუთედი დამსწრეთა მოთხოვნით, უნდა ჩაიწეროს ჟურნალში
სხვა სესიების დროს, არცერთი პალატა, მეორის თანხმობის გარეშე, ვერ გადადის სხდომას სამზე მეტი ხნით ან ვერ მიდის სხვა ადგილას, გარდა იმ ადგილას, სადაც ორივე პალატა იმყოფება
მუხლი 6
სენატორები და წარმომადგენლები იღებენ ანაზღაურებას, რომელიც კანონით განისაზღვრება და გადახდება შეერთებული შტატების ხაზინიდან. ისინი დაცული არიან დაპატიმრებისგან სესიებზე დასწრების, იქედან წასვლისა და დაბრუნების დროს, გარდა ღალატის, მძიმე დანაშაულისა ან წესრიგის დარღვევის
არცერთი სენატორი ან წარმომადგენელი ვერ დაინიშნება ფედერალურ სამოქალაქო თანამდებობაზე იმ ვადის განმავლობაში, რომლისთვისაც აირჩიეს ან რომლის ანაზღაურებაც ამ ვადის დროს გაიზრდება. ვინც ფედერალურ თანამდებობას იკავებს, ვერ იქნება პალატის წევრი მისი უფლებამოსილების პერიოდში
მუხლი 7
შემოსავლების გაზრდის კანონპროექტები უნდა წარედგინონ წარმომადგენელთა პალატაში, სენატს შეუძლია შესწორებები შესთავაზოს ან დაუჭიროს მხარი სხვა კანონპროექტებზე
კანონპროექტი, მიღების შემდეგ, პრეზიდენტს ეძლევა. თუ პრეზიდენტი აწერს ხელს, ის ხდება კანონი. თუ პრეზიდენტი უარს ამბობს, უკან უბრუნებს პალატას შენიშვნებით. პალატა განიხილავს, ჩაწერს ჟურნალში და ხელახლა უყრის კენჭს. თუ ორი მესამედი სენატორებისა და წარმომადგენლების თანხმდება, პროექტი გადადის მეორე პალატაში, სადაც იგივე პროცესი ხდება. ორი მესამდის თანხმობით იქცევა კანონად
თუ პრეზიდენტი არ დააბრუნებს კანონპროექტს 10 დღეში (კვირის დღეების გარდა), იგი ავტომატურად ხდება კანონი, თუ კონგრესი არ არის თავის სესიაში გადადებული
ბრძანებულებები, რეზოლუციები ან კენჭისყრები, რომლებსაც სენატისა და წარმომადგენელთა პალატის თანხმობა სჭირდება, პრეზიდენტმა უნდა დაამტკიცოს ან უარყოს. თუ უარყოფილი, კვლავ უნდა დამტკიცდეს ორივე პალატას ორი მესამედის მიერ კანონპროექტის წესებისა და შეზღუდვების შესაბამისად
მუხლი 8
კონგრესს აქვს ბევრი მნიშვნელოვანი უფლება:
დაწესოს და აკრიფოს გადასახადები, რათა დაფაროს ვალები, უზრუნველყოს დაცვა და კეთილდღეობა; ყველა გადასახადი უნდა იყოს ერთნაირი მთელ ქვეყანაზე
ისესხოს ფული აშშ-ის სახელით
დაარეგულიროს ვაჭრობა უცხო ქვეყნებთან, შტატებს შორის და ინდიელ ტომებთან
დადგინოს ერთიანი წესები ნატურალიზაციისა და გაკოტრების საკითხში
მოჭრას ფული, დარეგულიროს მისი ღირებულება, დაადგინოს წონისა და ზომის სტანდარტები
დასაჯოს ფულის გაყალბება
შექმნას ფოსტის ოფისები და გზები
მხარი დაუჭიროს მეცნიერებისა და ხელოვნების განვითარებას ავტორებისა და გამომგონებლებისთვის ექსკლუზიური უფლების მიცემით
დააარსოს დაბალი დონის სასამართლოები უზენაესი სასამართლოს ქვეშ
განსაზღვროს და დასაჯოს მეკობრობა, დანაშაული ღია ზღვაში და საერთაშორისო სამართლის დარღვევები
გამოაცხადოს ომი, დაამტკიცოს წესები საბრძოლო სიგნალებისა და მოქმედებების შესახებ ხმელეთსა და წყალში
შექმნას და შეინარჩუნოს არმია, ფლოტი, სამხედრო ძალების მმართველობისა და რეგულირების წესები; ხარჯების გამოყოფა არ უნდა იყოს ორ წელზე მეტი
გამოძახოს მილიცია კავშირის კანონის აღსასრულებლად, აჯანყებების ჩასახშობად და შემოსევების მოსაგვარებლად; ორგანიზება, შეიარაღება, დისციპლინა და შტატების ოფიცრების დანიშვნის კონტროლი
ექსკლუზიური კანონმდებლობა ყველა ფედერალურ ოლქზე (შენიშნული 10 კვ.მ-მდე) და სხვა შეერთებული შტატების საკუთრებაში არსებული ტერიტორიების მართვისთვის, ციხეებისა და საწყობების აშენებისთვის
მიიღოს ყველა სხვა კანონი, რომელიც საჭიროა ზემოთ ჩამოთვლილი უფლებების შესრულებისთვის ან აშშ-ის მთავრობის სხვა დეპარტამენტებისა და თანამდებობის პირებისთვის
თუ გინდა, შემიძლია ამ მუხლის კიდევ უფრო მოკლე “სუპერ მარტივად” ვერსია გავაკეთო, სულ 3-4 წინადადებაში. გინდა ასე გავაკეთო?
მუხლი 9
კონგრესს არ შეუძლია აიკრძალოს ადამიანების იმპორტი შტატებიდან 1808 წლამდე, მაგრამ შეიძლება დააწესოს გადასახადი, მაქსიმუმ 10 დოლარი თითო პირისთვის
ჰაბეას კორპუსის უფლება (დაპატიმრების დაცვის პრივილეგია) შეჩერდება მხოლოდ აჯანყების ან შემოჭრის შემთხვევაში
კანონპროექტი ან ფაქტობრივი კანონი, რომელიც შეზღუდავს ფულის მიღებას ან შებოჭვას, დაუშვებელი იქნება
პირდაპირი გადასახადები უნდა იყოს პროპორციული აღწერის მიხედვით; არცერთი გადასახადი არ დაწესდება ექსპორტზე
ვაჭრობის ან შემოსავლების რეგულაციები არ უნდა ანიჭებდეს უპირატესობას ერთი შტატის პორტებს მეორესთან შედარებით
ხაზინიდან ფული მხოლოდ კანონით გათვალისწინებული ასიგნებების შემთხვევაში შეიძლება იქნეს აღებული; სახელმწიფო შემოსავლები და ხარჯები რეგულარულად უნდა გამოაქვეყნონ
შეერთებული შტატები არ აძლევს სათანადო ტიტულებს; არც ერთი პირი, რომელსაც აქვს ფედერალური თანამდებობა, ვერ მიიღებს საჩუქარს, ანაზღაურებას ან ტიტულს უცხო მეფისგან, პრინცისგან ან სახელმწიფოსგან კონგრესის თანხმობის გარეშე
მუხლი 10
შტატებს არ შეუძლიათ ხელშეკრულებების, ალიანსების ან კონფედერაციების შედგენა; საფირმო წერილების გაცემ, ფულის მოჭრა, საკრედიტო თამასუქების გამოშვება ან ოქროს/ვერცხლის გარდა ფულის გამოყენება ვალების დასაფარად
შტატებმა არ უნდა მიიღონ ex post facto კანონები, კონტრაქტების შეზღუდვა ან კეთილშობილების ტიტულები
კონგრესის თანხმობის გარეშე, შტატებს არ შეუძლიათ გადასახადების დაწესება იმპორტზე ან ექსპორტზე, გარდა აუცილებელი შემთხვევებისა ინსპექტირებისთვის; ასეთი შემოსავალი მიდის აშშ-ის ხაზინაში და კონგრესი აკონტროლებს
შტატებს არ აქვთ უფლება, კონგრესის თანხმობის გარეშე, დააწესონ ტონაჟის გადასახადი, შეინარჩუნონ ჯარები ან სამხედრო გემები მშვიდობიანობის დროს, დადონ შეთანხმება სხვა შტატთან ან უცხო სახელმწიფოსთან, ან ჩაერთონ ომში, თუ არ არის რეალური შეჭრა ან გადაუდებელი საფრთხე
ნაწილი მეორე
აღმასრულებელი ხელისუფლება
მუხლი 1
აღმასრულებელი ხელისუფლება აშშ-ში პრეზიდენტს ენიჭება. ვადა – 4 წელი, ვიცე-პრეზიდენტთან ერთად არჩეულს.
თითოეული შტატი ადგენს ამომრჩეველთა რაოდენობას, რაც უდრის სენატორებისა და წარმომადგენლების მთლიანი რაოდენობას. სენატორები, წარმომადგენლები ან ფედერალური თანამდებობის პირები ვერ იქნებიან ამომრჩევლები.
ამომრჩევლები ხმას ორ პირს აძლევენ (ერთი მაინც არა მათი შტატიდან). ყველაზე მეტი ხმების მქონე პირი ხდება პრეზიდენტი. თუ არ არის უმრავლესობა, წარმომადგენელთა პალატა ირჩევს პრეზიდენტს, შტატების ერთ ხმით თითო შტატიდან, აუცილებელია შტატების უმრავლესობა.
ვიცე-პრეზიდენტი ხდება ამომრჩეველთა ხმების ყველაზე მეტი რაოდენობის მქონე მეორე პირი. თუ თანაბარი შედეგია, სენატი ირჩევს ვიცე-პრეზიდენტს.
კონგრესს შეუძლია განსაზღვროს ამომრჩევლების არჩევის დრო, რომელიც ერთნაირი იქნება მთელ ქვეყანაში.
პრეზიდენტი უნდა იყოს დაბადებით ან მოქალაქეობით ამერიკელი, ≥ 35 წლის და აშშ-ში 14 წელი მცხოვრები.
პრეზიდენტის გადაყენების, გარდაცვალების, გადადგომის ან შეუძლებლობის შემთხვევაში, უფლებამოსილება გადავა ვიცე-პრეზიდენტზე. კონგრესმა შეიძლება კანონით განსაზღვროს, ვინ ჩაიბარებს მოვალეობებს დროებით.
პრეზიდენტს გადახდა აქვს, რომელიც ვადის განმავლობაში არ შეიცვლება და სხვა ანაზღაურება არ შეუძლია.
სანამ სათანადოდ დაინიშნება, პრეზიდენტი დებს ფიცს: ერთგულად შევასრულებ პრეზიდენტის მოვალეობებს, დავიცავ კონსტიტუციას.
მუხლი 2
პრეზიდენტი არის შეერთებული შტატების არმიის, საზღვაო ძალებისა და შტატების მილიციის მეთაური, როცა ისინი ფედერალურ სამსახურში არიან.
შეუძლია ითხოვოს წერილობითი მოსაზრება აღმასრულებელი დეპარტამენტების ხელმძღვანელებისგან.
აქვს უფლება მისცეს შეღავათები და შეწყალება, გარდა იმპიჩმენტის შემთხვევისა.
სენატის რჩევით და თანხმობით დადებს ხელშეკრულებებს და ნიშნავს ელჩებს, მინისტრებს, უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეებს და სხვა ფედერალურ თანამდებობის პირებს.
შეუძლია სენატის შესვენების დროს შეავსოს წარმოქმნილი ვაკანსიები დროებით.
მუხლი 3
პრეზიდენტი პერიოდულად აცნობებს კონგრესს კავშირის მდგომარეობას და წარუდგენს რეკომენდაციებს.
საგანგებო შემთხვევაში შეუძლია მოიწვიოს კონგრესის ერთი ან ორივე პალატა, ან გადაწყვიტოს შესვენების დრო.
იღებს ელჩებს და სხვა სახელმწიფო მინისტრებს, ზრუნავს კანონების შესრულებაზე და დანიშნავს ფედერალური თანამდებობის პირებს.
მუხლი 4
პრეზიდენტი, ვიცე-პრეზიდენტი და სამოქალაქო ფედერალური პირები შეიძლება შეიცვალონ/გადასახდელნი იყვნენ თანამდებობიდან იმპიჩმენტის შემდეგ, თუ ისინი დამნაშავედ ცნიან ღალატში, მექრთამეობაში, მძიმე დანაშაულში ან მცირე დანაშაულში.
ნაწილი მესამე
სასამართლო ხელისუფლება
მუხლი 1
აშშ-ს სასამართლო ხელისუფლება მიენიჭება ერთ უზენაეს სასამართლოს და ქვედა სასამართლოებს, რომელსაც კონგრესი დაადგენს.
მოსამართლეები თავიანთ ვადას ასრულებენ კარგი ქცევის პირობებში და იღებენ ანაზღაურებას, რომელიც ვადის განმავლობაში არ შემცირდება.
მუხლი 2
სასამართლო ხელისუფლება ვრცელდება ყველა საქმეზე, რომელიც უკავშირდება კონსტიტუციას, ფედერალურ კანონებს, ხელშეკრულებებს, ელჩებს, მინისტრებს, კონსულებს, საზღვაო სამართალს, ფედერალურ დავებს შტატებს შორის, მოქალაქეებს შორის სხვადასხვა შტატიდან ან უცხო სახელმწიფოებიდან.
ელჩებისა და სახელმწიფოს საქმეებში უზენაეს სასამართლოს თავდაპირველი იურისდიქცია აქვს; დანარჩენ საქმეებში – სააპელაციო.
ყველა დანაშაულის სასამართლო პროცესი, გარდა იმპიჩმენტის, უნდა ჩატარდეს ნაფიც მსაჯულთა მიერ და იქ, სადაც დანაშაული მოხდა; თუ შტატის ტერიტორიაზე არაა, კონგრესი ადგენს ადგილს.
მუხლი 3
ღალატი ნიშნავს ომის დაწყებას აშშ-ის წინააღმდეგ ან მტრების მხარდაჭერას.
ღალატში დამნაშავეს ვერ დასჯიან, თუ არაა ორი მოწმის ჩვენება ან აღიარება სასამართლოში.
კონგრესს შეუძლია განსაზღვროს ღალატის სასჯელი, მაგრამ არა სისხლის გახრწნა ან ქონების კონფისკაცია, გარდა მსხვერპლის სიცოცხლის პერიოდში.
ნაწილი მეოთხე
შტატების უფლებამოსილებები და შეზღუდვები
მუხლი 1
თითოეულ შტატს უნდა სანდოს სხვა შტატების საჯარო აქტები, ჩანაწერები და სასამართლო პროცედურები.
კონგრესს შეუძლია კანონით ადგინოს, როგორ დამტკიცდება და აღიარება ასეთი აქტები.
მუხლი 2
შტატების მოქალაქეებს ყველა პრივილეგია და იმუნიტეტი ენიჭებათ სხვა შტატებში.
თუ პირი დაიჭერენ ღალატში, მძიმე დანაშაულში ან სხვა დანაშაულში და გაიქცევა, მას უნდა გადმოსცენ დანაშაულის შტატში.
სამუშაოსგან გაქცეული პირი არ უნდა გათავისუფლდეს, უნდა გადაეცეს შესაბამისი შტატის მოთხოვნით.
მუხლი 3
კონგრესს შეუძლია ახალი შტატების მიღება კავშირში.
ახალი შტატი ვერ შეიქმნება სხვა შტატების ტერიტორიიდან ან ორი შტატის გაერთიანებით, თუ არ არის თანხმობა კონგრესისა და შესაბამისი შტატების.
კონგრესს აქვს ძალა განკარგოს აშშ-ის ტერიტორიები და ქონება; კონსტიტუცია არ უნდა დააზიანოს ფედერალურ ან შტატების პრეტენზიებს.
მუხლი 4
ყველა შტატი უზრუნველყოფილია რესპუბლიკური მმართველობით.
ფედერალური მთავრობა იცავს შტატებს შემოჭრისგან ან ოჯახში ძალადობის შემთხვევაში, საკანონმდებლო ან აღმასრულებელი ორგანოს გამოყენებით.
ნაწილი მეხუთე
შესწორებების შეტანის პროცესი
მუხლი
კონგრესი ან რამდენიმე შტატის საკანონმდებლო ორგანო შეიძლება წინადადებები შესწორებებისთვის წარუდგინოს კონსტიტუციას.
შესწორებები ძალაში იქნება, როცა მას დაამტკიცებს შტატების სამი მეოთხედი, კონგრესის მიერ განსაზღვრული წესით.
1788 წლამდე მიღებული პირველი მუხლის ზოგიერთი პუნქტი და სენატში შტატების თანაბარი ხმა არ უნდა დაზარალდეს.
ნაწილი მეექვსე
უზენაესობის პუნქტი, ვალები, ფიცი
მუხლი
კონსტიტუციის მიღებამდე დადებული ვალდებულებები და ვალები რჩება ძალაში.
კონსტიტუცია, ფედერალური კანონები და ფედერალური ხელშეკრულებები არის უზენაესი კანონი, რომელსაც ყველა შტატის მოსამართლე უნდა დაექვემდებაროს.
სენატორები, წარმომადგენლები, შტატების საკანონმდებლო ორგანოს წევრები, აღმასრულებელი და სასამართლო პირები ფიცს დებენ კონსტიტუციის დაცვაზე.
რელიგიური ტესტი არ უნდა სჭირდებოდეს ვინმეს კვალიფიკაციისთვის ფედერალურ თანამდებობაზე.
ნაწილი მეშვიდე
რატიფიკაცია
მუხლი
კონსტიტუცია ძალაში შევა, როცა ცხრა შტატი მას რატიფიცირებას მოახდენს.
ეს პროცესი დასრულდა 1787 წლის 17 სექტემბერს.
მუხლი ასევე აღწერს წესით ხელმოწერილებს თითოეული შტატიდან, მათ შორის ჯორჯ ვაშინგტონს პრეზიდენტად, შტატების წარმომადგენლებს და მდივანს.
Essentially, ეს მუხლი აცხადებს რატიფიკაციის პირობებს და ოფიციალურ დამადასტურებელ ხელმოწერებს.
დადასტურებულია
გუბერნატორი / Giorgi Dotia
კურატორი სტეიტი / Montana IX
Last edited: